1. Από το 1995 μέχρι σήμερα το κυπριακό ΑΠΕ γνωρίζει σημαντική άνοδο από €7,7 δις. σε € 33,6 δις (+337%).
2. Το ΑΕΠ αυξάνεται στις περισσότερες χρονιές παρατήρησης. Μεταξύ των ετών 1995 και 2024 (29 έτη), το ΑΕΠ αυξάνεται στις 24.
3. Εξαίρεση αποτελούν μόνο πέντε χρονιές (2009, 2012, 2013, 2014 και 2020) κατά τις οποίες το ΑΕΠ μειώνεται.
4. Στις τέσσερις πρώτες είχαμε την
οικονομική κρίση, ενώ το 2020 είχαμε τον Covid-19.
1 Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ): Το συνολικό οικονομικό προϊόν (αγαθά και υπηρεσίες) που παράγεται εντός της χώρας σε μια χρονική περίοδο.
Στο ΑΕΠ περιλαμβάνεται η παραγωγή από όλους τους παραγωγικούς φορείς εντός της χώρας, ανεξαρτήτως εθνικότητας (π.χ. πολυεθνικές εταιρείες).
- Η αύξηση του κατά κεφαλή ΑΕΠ ήταν αλματώδης από € 11,8 χιλ. το 1995 σε € 34,5 χιλ. το 2024 (+192%).
- Αύξηση παρατηρείται στα 23 από τα 29 έτη μεταξύ 1995-2024. Εξαίρεση αποτελούν τα 2009, 2011-2014 και 2020)
- Η διαφορά στην αύξηση μεταξύ του ΑΕΠ (+337%) και του κατά κεφαλή ΑΕΠ (+192%) οφείλεται στο γεγονός ότι κατά το διάστημα παρατήρησης, αυξήθηκε και ο πληθυσμός της Κύπρου από 651 χιλ. το 1995 σε 973 χιλ. το 2024.
2 Κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ): Το συνολικό οικονομικό προϊόν (αγαθά και υπηρεσίες) που παράγεται εντός της χώρας σε μια χρονική περίοδο,
διαιρεμένο με τον πληθυσμό.
- Το κυπριακό εμπορικό ισοζύγιο παρουσιάζει πλεόνασμα από το 2021 και μετά. Μάλιστα στα 3 από τα 4 έτη το πλεόνασμα ανήλθε σε ποσά άνω του € 1 δις. ετησίως.
- Το πλεόνασμα οφείλεται σε σημαντική αύξηση του εμπορικού ισοζυγίου στις υπηρεσίες με ποσά € 6-8 δις. ανά έτος.
- Από τα γραφήματα είναι ξεκάθαρο ότι η χώρα μας εισάγει αγαθά, ενώ εξάγει υπηρεσίες.
- Είναι σημαντικό να σημειώνουμε επίσης ότι στα έτη αμέσως πριν ή στις αρχές την οικονομικής κρίσης (2006-2012), παρατηρείται μεγάλο εμπορικό έλλειμα. Κατά το διάστημα αυτό οι εισαγωγές αγαθών αυξήθηκαν ραγδαία, ενώ οι εξαγωγές υπηρεσιών παρέμειναν στα ίδια επίπεδα.
- Όπως αναφέραμε ήδη, το ΑΕΠ μετρά την αξία όλων των αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται στην Κύπρο ανά έτος.
- Το ΑΕΠ ήταν σημαντικά ψηλότερο από τα ποσά των εισαγωγών – εξαγωγών από το 1995-2021. Για σημαντικό διάστημα το ΑΕΠ ήταν περίπου ίσο με το άθροισμα εισαγωγών και εξαγωγών.
- Μεταξύ των ετών 2022-2024 αυξήθηκαν τα ποσά τόσο πολύ που οι εισαγωγές και οι εξαγωγές ανέρχονται περίπου στο διπλάσιο του κυπριακού ΑΕΠ (εισαγωγές και εξαγωγές αντιστοιχούσαν το 2024 στο 190% του ΑΕΠ)
- Αυτό σημαίνει ότι η κυπριακή οικονομία γίνεται πιο εξωστρεφής, αλλά και πιο εξαρτημένη από το διεθνές εμπόριο. Από τη μία η Κύπρος επωφελείται από τις υπηρεσίες που εξάγει (π.χ. τουρισμός και ναυτιλία), ενώ παραμένει εξαρτημένη από τις εισαγωγές (π.χ. ενέργεια, τελικά προϊόντα) που καθιστούν την χώρα μας ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις.
- Οι καταθέσεις στις κυπριακές τράπεζες ανήλθαν στα € 55,9 δις το 2024 (166% του ΑΕΠ), σε σύγκριση με € 38,0 δις το 2005 (257% του ΑΕΠ για την ίδια περίοδο).
- Το κούρεμα αλλά και η μεταφορά καταθέσεων το 2013 έφερε βίαιη μείωση των καταθέσεων από € 70,2 δις το 2015, στα €47,0 δις το 2013.
- Έκτοτε το ύψος των καταθέσεων παρέμεινε ουσιαστικά σταθερό γύρω στα € 50 δις. Το 2024 είναι η πρώτη χρονιά που παρατηρούμε σημαντική διαφοροποίηση με υπόλοιπα σχεδόν € 56 δις.
- Στα έτη μεταξύ 2005-2012 οι καταθέσεις δικαιούχων απότρίτες χώρες3 αποτελούν περίπου το 30% του συνόλου των
- καταθέσεων. Μετά το κούρεμα του 2013, παρατηρείται σταδιακή μείωση με το ποσοστό να συρρικνώνεται σε περίπου 10% το 2024.
- ➢ Οι καταθέτες από χώρες της ΕΕ κυμαίνονται μεταξύ 2-8% για την περίοδο 2005-2024 (4% το 2024).
3 Με βάση την φορολογική κατοικία των καταθετών.
- Παράλληλα με όσα αναφέραμε στα αμέσως προηγούμενα γραφήματα, παρατηρούμε τη σταδιακή μετατροπή του συνόλου των καταθέσεων σε Ευρώ.
- Οι καταθέσεις που ήταν σε Ευρώ αυξάνονται από 63% το 2005 σε 88% το 2024. Αντίστοιχα, οι καταθέσεις σε δολάρια ΗΠΑ μειώνονται από 32% σε 10% για το ίδιο χρονικό διάστημα.
- Η μείωση είναι σταδιακή και είχε ξεκινήσει πριν την οικονομική κρίση και το κούρεμα των καταθέσεων το 2013.
- Το υπόλοιπο των δανείων από κυπριακές τράπεζες ανέρχονταν σε €25,4 δις το 2024 (76% του ΑΕΠ και 45% των καταθέσεων), σε σύγκριση με € 28,1 δις το 2005 (189% του ΑΕΠ για την ίδια περίοδο).
- Το ύψος των δανείων ακολουθεί αυξητική πορεία μετά το 2005, και κυρίως στο διάστημα 2007-2012, κατά την οποία τα υπόλοιπα υπερδιπλασιάστηκαν σε σχέση με το 2005. Το μέγιστο παρατηρείται το 2012 όταν το ποσό ανήλθε σε € 72,4 δις (372% του ΑΕΠ και 103% των καταθέσεων και ήταν αυξημένα κατά 158% σε σχέση με το 2005).
- Η οικονομική κρίση και το κούρεμα των καταθέσεων το 2013 έφερε μαζί με την μείωση των καταθέσεων, μείωση των δανείων (εν μέρει λόγω συμψηφισμών σε κάποιες περιπτώσεις καταθέσεων και δανείων).
- Από το 2013 μέχρι και το 2022 καταγράφουμε σημαντική και συνεχή αποκλιμάκωση των υπολοίπων στα € 25,9 δις. Από τότε παρατηρείται σταθεροποίηση κοντά στα € 25 δις.
- Παρόλες τις διακυμάνσεις στα υπόλοιπα των δανείων, είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως με ελάχιστες εξαιρέσεις, σε όλη τη διάρκεια παρατήρησης τα υπόλοιπα δανεισμού από μη Κύπριους φορολογικά κατοίκους υπολογίζονται σε λίγο χαμηλότερα του 20%. Μέγιστο ποσοστό το 2012 με 26% και ελάχιστο το 2005 με 11%.
4 Με βάση την φορολογική κατοικία των δανειοληπτών.
- Τα βασικό με διαφορά νόμισμα δανεισμού, όπως και στις καταθέσεις, είναι το Ευρώ.
- Για το διάστημα 2005-2019, το ποσοστό των δανείων σε νομίσματα εκτός Ευρώ ήταν πέριξ του 20% με μέγιστο το 2012 με 28,2%.
- Από το 2020 το ποσοστό συρρικνώνεται σημαντικά σε περίπου 10%. Ελάχιστη τιμή το 2022 με 9,7%.
- Θέλουμε να υπογραμμίσουμε επίσης μια διαφορά σε ότι αφορά στα νομίσματα που παρατηρούμε μεταξύ δανείων και καταθέσεων. Την περίοδο 2006-15, το ποσοστό των δανείων σε Ελβετικό Φράγκο είναι σημαντικά ψηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο στις καταθέσεις. Το μέγιστο ανήλθε σε 7,6% το 2010 και έκτοτε μειώνεται συνεχώς. Μάλιστα το 2024 το ποσοστό κατέγραψε την ελάχιστη τιμή του με 0,3%.
- Πιστεύουμε ότι τα δάνεια σε Ελβετικό Φράγκο ήταν για κάποια περίοδο πολύ δημοφιλή λόγω χαμηλότερων επιτοκίων δανεισμού σε σχέση με το Ευρώ, κάτι που άλλαξε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης λόγω μεταβολής της ισοτιμίας Ευρώ – Ελβετικού Φράγκου. Έχουν ήδη παρουσιαστεί από τον Τύπο τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι δανειολήπτες από ελλειπή ενημέρωση ή και αντίληψη των κινδύνων δανεισμού σε νόμισμα άλλο από το εθνικό, όπως στην περίπτωση αυτή.
- Είναι σημαντικό να δούμε τα υπόλοιπα καταθέσεων και δανείων σε συνάρτηση με το ΑΕΠ. Με τον τρόπο αυτό γίνεται καλύτερα αντιληπτός ο βαθμός εξάρτισης του συνόλου της οικονομίας από τις δραστηριότητες του τραπεζικού τομέα.
- Για το διάστημα 2005-2012, η διαφορά μεταξύ ΑΕΠ και καταθέσεων / δανεισμού διευρύνεται έναντι του ΑΕΠ (το ΑΕΠ αυξάνεται με πολύ χαμηλότερο ρυθμό). Οι μεν καταθέσεις αποτελούν το 360% του ΑΕΠ το 2012 και τα δάνεια το 372%).
- Μετά το κούρεμα, οι καταθέσεις μειώνονται σταδιακά και ανήλθαν το 2024 στο 167% του ΑΕΠ, ενώ τα δάνεια στο 76%. Τα δάνεια είναι μικρότερα του ΑΕΠ ήδη από το 2022.
- Από το 2018 και μετά οι καταθέσεις είναι ψηλότερες του δανεισμού.
- Είναι σημαντικό να δούμε και την αναλογία δανεισμού προς καταθέσεις γιατί με τον τρόπο αυτό παρατηρούμε και το ρίσκο από πιθανά προβλήματα στην αποπληρωμή όταν η οικονομία βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση.
- Η αναλογία κατά το διάστημα μέχρι το 2012 ήταν ίση η μικρότερη του 1:1 (δηλαδή για κάθε ένα ευρώ δανεισμού υπήρχε ένα ευρώ σε καταθέσεις).
- Αυτό παρουσιάζει από μόνο του σημαντικό ρίσκο για τις τράπεζες. Θα ήταν καλύτερο να είχαμε στοιχεία ανά τράπεζα που να δείχνουν αν ο κίνδυνος συγκεντρωνόταν σας κάποια από τα τραπεζικά ιδρύματα ή αν ήταν διάχυτος στον κλάδο. Δυστυχώς δεν βρήκαμε δημοσιευμένα από την Κεντρική Τράπεζα.
- Το διάστημα αμέσως μετά το κούρεμα η αναλογία αυξήθηκε ακόμα περισσότερο και ανήλθε στο 1,4:1 το 2015.
- Έκτοτε παρατηρούμε διαρκή αποκλιμάκωση. Το 2024 η αναλογία είναι πολύ χαμηλή το 0,4:1 (δηλαδή για κάθε ένα ευρώ δανεισμού υπάρχουν δυόμιση ευρώ σε καταθέσεις).
